H ομοταξία των ψευδών

* H πολιτική της ψευδολογίας και η ψευδολογία της πολιτικής : Ένα διαχρονικό κείμενο που γράφτηκε το 2006 από τον αξέχαστο Μάριο Πλωρίτη

MIA απ’ τις πιο σίγουρες αλήθειες είναι το ψέμα. Θέλω να πω, η κυριαρχία της ψευδολογίας. Προπάντων, στην πολιτική, δηλαδή στους πολιτικούς – μια και για πάμπολλους, το ψέμα αποτελεί τον επιούσιο άρτο τους. Είτε ως μέσο ανόδου κι επιβολής τους, είτε ως τρόπος άσκησης πολιτικής, είτε ως καταφύγιο για ν’ αποκρύβουν τις αστοχίες και τ’ ατοπήματά τους.

Ωστόσο, και το ψέμα έχει την κλίμακά του, όπως οι σεισμοί. Ή σωστότερα τα είδη του:

ΠΡΩΤ’ απ’ όλα (όπως υποστηρίζουν πολλοί), υπάρχουν ωφέλιμα ψέματα και ψέματα βλαβερά. Ωφέλιμα, όμως, για ποιόν; Για το κοινωνικό σύνολο και την πολιτεία ή, απλούστατα, για τον ψευδόμενο;

Ακόμα κι ο εραστής της αλήθειας Πλάτων έλεγε πως «μόνο στους άρχοντες της πολιτείας ανήκει αποκλειστικά το δικαίωμα να μεταχειρίζονται το ψέμα για να γελάσουν ή εχθρούς ή πολίτες, για το καλό της πολιτείας» («Τοις άρχουσιν δη της πόλεως, είπερ τισίν άλλοις, προσήκει ψεύδεσθαι ή πολεμίων ή πολιτών ένεκα επ’ ωφελεία της πόλεως»1). Ταυτόσημα και η πραγματεία «H Τέχνη της πολιτικής ψευδολογίας» (1712) ορίζει, μάλλον χιουμοριστικά: «Πολιτική ψευδολογία είναι η τέχνη να πείθεις το λαό, η τέχνη να του υποβάλλεις σωτήρια ψεύδη με καλό σκοπό»2).

Δεν χρειάζεται, όμως, η μαρτυρία κανενός σοφού ή σατιρικού για το αυτονόητο: άπειρες φορές οι πολιτικοί «άρχοντες» ψεύδονται μόνο για το δικό τους όφελος και κέρδος. Ολοι οι δημαγωγοί, λαοπλάνοι, πολεμοκάπηλοι, πατριδοκάπηλοι, δικτάτορες ψευδολογούν ακατάσχετα για να παρασύρουν τη «μάζα» σε αποφάσεις που τις σερβίρουν σαν «κοινωφελείς» ενώ μονάχα το δικό τους συμφέρον υπηρετούν, βλάπτοντας τραγικά τους άλλους και τον τόπο τους ολόκληρο.

ΥΠΑΡΧΟΥΝ, απ’ την άλλη, ψέματα μακρόβια και βραχύβια, ψέματα που «καλά κρατούν» και ψέματα που σαρώνονται με το πρώτο ανεμοφύσημα.

«Ουδέν έρπει ψεύδος εις γήρας χρόνου», έλεγε ο Σοφοκλής. («Κανένα ψέμα δεν προφταίνει να γεράσει»3). Το ίδιο κι ο Δημοσθένης πίστευε πως «με την πάροδο του χρόνου… οι αδικίες, οι επιορκίες, τα ψέματα ξεσκεπάζονται και καταρρέουν»4.

Λιγότερο αισιόδοξη και πιο διεξοδική, η πραγματεία που ανάφερα πιο πάνω, διακρίνει τα ψέματα, ανάλογα με την αντοχή τους, σε «ωριαία, ημερήσια, ετήσια και αιώνια»: τα τελευταία, καθώς λέγονται και ξαναλέγονται αδιάκοπα, αποκτούν γρανιτένια διάρκεια, τόσο που να θεωρούνται ατράνταχτες, «ιστορικές» αλήθειες. «Την αλήθεια εύκολα τη σκοτώνεις, το καλοστημένο ψέμα είναι αθάνατο», συμφωνεί ο Mark Twain.

Απ’ την άλλη, η Ιστορία (και ειδικά, η ελληνική) έχει στις δέλτους της ψέματα που κράτησαν και κρατούν χρόνους και καιρούς, προπάντων όταν χαλκεύονται από τους νικητές μεγάλων συγκρούσεων, διεθνών και εμφύλιων.

ME ΤΟ δεύτερο είδος σχετίζεται στενά και το τρίτο: τα έξυπνα ψέματα και τα μωρά τοιαύτα, τα κουτά, χαζά κι αστόχαστα.

Τα έξυπνα ανακατεύουν μισές αλήθειες, αληθοφάνειες και αναλήθειες, στοχεύουν στον συναισθηματισμό ή/και τον πατριωτισμό των ακροατών και, έτσι, εξασφαλίζουν την πειθώ και τη μακροβιότητά τους.

Αντίθετα, τα μωρά ψέματα όχι μόνο κατασκευάζονται από φανερές ανακρίβειες αλλά και ξαστοχούν πως οι άλλοι έχουν μάτια κι αυτιά, μνήμη και κρίση, και πως τα εξόφθαλμα γεγονότα βοούν και μηδενίζουν τα μυθεύματα και τις φενάκες.

«Ψευδολόγων ανθρώπων έλεγχος εστί τα πράγματα» («Τους ψεύτες τους ξεσκεπάζουν τα γεγονότα»), έλεγε ο παλιός παραμυθάς Αίσωπος6.

Οπότε, δεν ξέρεις τι να πρωτοθαυμάσεις ή τι να πρωτο-οικτίρεις: το θράσος των ψευδολόγων ή τη μωρία τους, την πεποίθησή τους πως το αξίωμά τους φτάνει και περισσεύει για να βεβαιώσει του λόγου τους το ασφαλές και να μεταλλάξει τα κατάφωρα ψεύδη σε «αδαμάντινες αλήθειες» και τις αναμφισβήτητες αλήθειες σε βδελυρές συκοφαντίες…

……………………………….

1. Πολιτεία, Γ, 389β. – 2. Αποδίδεται στον διάσημο ιρλανδό σατιρικό Jonathan Swift αλλά έχει γραφτεί από τον σκοτσέζο φίλο του John Arbuthnot. Μετάφρ. Αλόης Σιδέρη, Αγρα, 1995. 3. Στη χαμένη τραγωδία του «Αρύσιος» (Στοβαίος, IB, 2). – 4. B’ Ολυνθιακός, 10. – 5. Συνέντευξη στον N. Ευαγγελάτο, «Το Βήμα», 15.1.2006. 6. Μύθοι, «Αλώπηξ και κροκόδειλος».

About Antikleidi Blog

Antikleidi blog antikleidiblog@gmail.com
This entry was posted in Γενικά. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s