Περί Γραικών και Ελλήνων

Οι Έλληνες, στη μακρά μας ιστορία, έχουμε προσδιοριστεί ή αυτοπροσδιοριστεί με πολλά ονόματα, τα οποία έχουν περάσει σε άλλες γλώσσες ανάλογα με την ιστορική περίοδο επαφής και τις διαφοροποιήσεις στην ιστορική χρησιμότητα. Ως αποτέλεσμα, για παράδειγμα, το αγγλικό λεξικό Websters έχει πέντε συνώνυμα για το επίθετο «ελληνικό»: Greek, Grecian, Hellenic, Romaic, Argive. Τα τελευταία χρόνια, όμως, έχει ανακύψει μία ιδιαίτερη αμυντικότητα ως προς την ονομασία «Έλληνας», με την υπόθεση ότι οποιαδήποτε άλλη ονομασία είναι, κατά κάποιο τρόπο, προσβλητική. 

Την εποχή του Ομήρου, οι Έλληνες δεν είχαν κάποια ενιαία ονομασία. Οι συνεκστρατεύσαντες στην Τροία αναφέρονται ως Αχαιοί, αλλά αυτό δεν ήταν παρά ένα φύλο Ελλήνων, και η ονομασία τους ποτέ δεν χρησιμοποιήθηκε για τους Δωριείς, π.χ., που εξελίχθηκαν στους μεγάλους εχθρούς των Αχαιών, σύμφωνα με τις αρχαίες παραδόσεις. Με τη πάροδο του χρόνου όμως, ονομασίες μικρών ομάδων Ελλήνων από συγκεκριμένες τοποθεσίες κατέληξαν να χρησιμοποιηθούν ως ονομασίες για τους Έλληνες γενικότερα. Η Ελλάς, έτσι, ενώ στον Όμηρο ήταν μόνο μία μικρή περιοχή της Θεσσαλίας (Ιλιάς Β, 498), αργότερα υιοθετήθηκε σαν ονομασία από όλους τους Έλληνες. Στην Ανατολή, αντιθέτως, επειδή οι σημαντικότερες Ελληνικές αποικίες ήταν Ιωνικές, το όνομα «Ίωνας» κατέληξε να θεωρείται εθνόνυμο από όλους τους λαούς που είχαν σχέσεις μαζί τους (π.χ. Πέρσες) και όλους τους λαούς που κληρονόμησαν τη πολιτιστική παράδοση της περιοχής (π.χ. Τούρκοι, στη γλώσσα των οποίων η Ελλάδα είναι Γιουνανιστάν – δηλαδή η χώρα των Ιώνων). Στη Δύση, από την άλλη, οι πρώτες Ελληνικές αποικίες στην Ιταλία έγιναν από Ευβοείς της Χαλκίδας και της Ερέτριας, οι οποίοι ήταν και αυτοί Ίωνες, αλλά η ονομασία που πέρασε στους Λατίνους, και κατά συνέπεια σε όλο το Δυτικοευρωπαϊκό κόσμο, ήταν αυτή των Γραικών.  

Γραϊκή λεγόταν η περιοχή της βορειοανατολικής Βοιωτίας, κοντά στη Τανάγρα, που είναι απέναντι από την Ερέτρια. Είχε πάρει το όνομά της από τη πόλη της Γραίας, που αναφέρεται από τον Όμηρο στον κατάλογο των πλοίων (Ιλιάς Β, 498).

[i] Historical Map of Ancient Greece. Southern Part. University of Texas at Austin. Historical Atlas by William Shepherd (1911).[/i] 

Το πoιά ακριβώς ήταν οι συνεισφορά των Γραικών στον πρώιμο αποικισμό της Ιταλίας, και ειδικά στην ίδρυση της Κύμης, που ήταν η πρώτη αποικία σε Ιταλικό έδαφος, είναι ανεξακρίβωτο. Πάντως το όνομά τους κόλλησε με τους Ρωμαίους, χωρίς να έχει ποτέ αρνητική έννοια σε σχέση με το όνομα «Έλληνας» στη συνείδησή τους. 

Αυτά στην αρχαιότητα. Το μεσαίωνα, όταν όλοι οι Έλληνες είχαν γίνει πλέον Ρωμαίοι πολίτες το όνομα «Ρωμαίος» ή «Ρωμιός» υιοθετήθηκε, ιδίως αφού το «Έλληνας» συσχετίστηκε με τη πίστη στο Δωδεκάθεο. Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία λεγόταν Ρωμαϊκή από τους Έλληνες και Ελληνική από τους Δυτικούς Ευρωπαίους (“Empire of the Greeks”). Μόνο προς το τέλος της αυτοκρατορίας άρχισε να ξαναγίνεται της μόδας το εθνόνυμο «Έλληνας» στους Έλληνες, μα το «Ρωμιός» επικράτησε πάλι κατά την Τουρκοκρατία. Στη σύγχρονη εποχή, το επίσημο όνομα της Ελλάδας είναι Ελλάς, αλλά σε διάφορες άλλες γλώσσες έχουν διατηρηθεί άλλες ονομασίες, κυρίως βασισμένες στους Γραικούς στη Δύση και στους Ίωνες στην Ανατολή. Κατά τον ίδιο τρόπο, στην Ελληνική γλώσσα έχουν διατηρηθεί ονομασίες άλλων εθνών που διαφέρουν από την επίσημη ονομάσία στη μητρική τους γλώσσα, π.χ. Γερμανία (Deutschland), Γαλλία  (France), Ιαπωνία (Νιππόν), ενώ το ίδιο συμβαίνει και για ορισμένες ονομασίες πόλεων, π.χ. Κωνσταντινούπολη (Istanbul). Τέτοιες ονομασίες καλούνται εξώνυμα, και η χρήση τους γίνεται σε πρακτικά όλες τις γλώσσες του κόσμου.  

Το ‘γραικύλος’ (=‘μικρός Έλληνας’), αντίθετα, [i]είναι[/i] υποτιμητικός όρος, αλλά έχει να χρησιμοποιηθεί από μη-Έλληνες από τον καιρό της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (της αρχικής, με έδρα τη Ρώμη, όχι της Βυζαντινής), και ουδεμία σχέση έχει με το πως αποκαλούνται οι Έλληνες σήμερα.

Σταύρος Δημητρακούδης

About Antikleidi Blog

Antikleidi blog antikleidiblog@gmail.com
This entry was posted in Γενικά, Ιστορία και μύθοι. Bookmark the permalink.

12 απαντήσεις στο Περί Γραικών και Ελλήνων

  1. Ο/Η kali λέει:

    πολύ ενδιαφέρον
    Το όνομα ελληνας πέρασε απο 40 κύμματα
    Μάλιστα για ένα διάστημα αρκετων αιώνων ήταν μιαρό για τους χριστιανούς αφού σήμαινε τον ειδωλολάτρη

  2. Ο/Η kali λέει:

    υπάρχουν πάντως αρκετοί «θαυμαστές» ακόμη της λέξης Ρωμηός κυρίως μέσα στους κόλπους της εκκλησίας . Προφανώς παραπέμπει σ ενδοξα χρόνια γι αυτούς που συμβασίλευαν …

    • Ο/Η Seleukos λέει:

      Ω ναι. Από ό,τι φαίνεται, το Ρωμιός ήταν (και είναι) περισσότερο συνδεδεμένο με τη Βυζαντική περίοδο (όπου η Εκκλησία είχε μεγάλη εξουσία, αν και μπορούσε να παρεμβαίνει στα εσωτερικά της ο αυτοκράτορας, με ιερές συνόδους, κλπ.) και με τη Τουρκοκρατία (όπου δεν υπήρχε καν αυτοκράτορας να επεμβαίνει), ενώ το Έλληνας συνδέεται περισσότερο με τη κλασσική αρχαιότητα. Το ατυχές αυτής της περίπτωσης είναι ότι έτσι ο κάθε αρχαιολάτρης/συνομοσιολόγος/ουφολόγος έχει βγάλει και τη δικιά του ετυμολογία για το όνομα (γιατί δεν θα μπορούσε το Ένα Και Μοναδικό Όνομα των Ελλήνων να έχει κάποια πεζή/γήινη σημασία)…

      • Ο/Η kali λέει:

        οι ΕΛ των υπερελλήνων του Σείριου θα σας τιμωρήσουν παραδειγματικά! χα

  3. Ο/Η arus λέει:

    αν ρωτήσουμε τους έλληνες απο που προέρχεται το όνομα έλληνας κατά την μυθολογία αμφιβάλλω αν θα το γνωρίζει το 10%… Αντίθετα όλοι θα ξέρουν την ιστορία του Νώε…

  4. Ο/Η pyrrho λέει:

    Εγκυκλοπαιδικά και μόνο ν αναφέρω ότι τ όνομα Γραικός είναι αρχαιότερο του ονόματος Έλληνας. Σε μια επιγραφή του 4ου π.Χ. αιώνα αναφέρεται ότι Έλληνες ονομάσθηκαν αυτοί που αποκαλούνταν πριν Γραικοί, ενώ ο Αριστοτέλης στα «Μετεωρολογικά» του σημειώνει ότι «στην περιοχή της Δωδώνης στην Ήπειρο κατοικούσαν οι Σελλοί που αποκαλούνταν τότε Γραικοί και τώρα Έλληνες».

    • Ο/Η Seleukos λέει:

      Πολύ σωστά, νομίζω ότι η επιγραφή που αναφέρεις είναι το Χρονικό της Πάρου, και το συγκεκριμένο χωρίο είναι το (6) εδώ: http://www.ashmolean.museum/ash/faqs/q004/q004008.html

      Είναι μία καλή πηγή για το πως εκλαμβανόταν η αρχαιότητα του ονόματος ‘Γραικός’ στην αρχαιότητα (όπως και ο Αριστοτέλης), αλλά όχι κατ’ ανάγκη και σωστή. Με βάση το ότι η επιγραφή γράφτηκε γύρω στο 260 π.Χ. και αναφέρει ότι η αλλαγή του ονόματος έγινε 1257 χρόνια νωρίτερα (δηλαδή καμιά τριακοσαριά χρόνια πριν τη κλασσική χρονολόγηση του Τρωικού Πολέμου), δυσκολεύομαι να πιστέψω ότι αυτός που την έγραψε είχε αξιόπιστα στοιχεία.

  5. Ο/Η arus λέει:

    πριν απο την επανάσταση του 21 πάντως οι «έλληνες» δεν αυτοπροσδιοριζόταν ως «έλληνες» αλλά ως Ρωμιοι ή απλά ως προς την θρησκεία τους

  6. Ο/Η pyrrho λέει:

    ευτυχώς βρέθηκαν κάποιοι ρομαντικοί τότε ευρωπαίοι (ας μνημονευουμε και τον Μπαυρον) και μας έδωσαν αυτό το ωραίο όνομα

    • Ο/Η takis pasxal λέει:

      και τώρα κάποιοι άλλοι απογονοί τους βάλθηκαν να μας το πάρουν πίσω και να μας καταστρέψουν αφου σταθήκαμε ανίκανοι να το τιμήσουμε…

  7. Ο/Η pyrrho λέει:

    Ρωμηός είναι για τον Έλληνα ότι Οθωμανός για τον Τούρκο
    Ένας προσδιορισμός του προγονικού παρελθόντος μας
    Δεν νομίζω ότι εκφράζει κάτι σήμερα για να χρησιμοποιείται

  8. Ο/Η arkesilaos λέει:

    ελπίζω κάποτε τα παιδιά μας να αυτοπροσδιορίζονται μόνο τοπικά με το όνομα Ελληνας (αν και δύσκολο το βλέπω). Οι περισσότεροι «ορτοντοξ» κάτοκοι αυτού του γεωγραφικού τόπου ακόμη και σήμερα είναι αρνητικοί στην ιδέα του να εκχωρήσουν εξουσία κι αρμοδιότητες σε κεντρικά ευρωπαικά όργανα για να μετεξελιχθεί η ενοποίηση.
    Δυστυχώς το όνομα ενέχει στοιχεία ρατσισμού & φυλετικής τάχα καθαρότητας…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s